آشنایی با کلیات حقوق شرکت ها(2)
- . معرفی انواع شرکت‌ها
| شرکت | تعریف و ویژگی‌ها | نکات کلیدی |
| شرکت سهامی (JSC) | سرمایه به سهام برابر تقسیم می‌شود؛ مسئولیت سهامدار محدود به مبلغ اسمی سهم است؛ تجاری بودن شرکت ولو موضوع عملیات غیربازرگانی باشد | انواع: عام (تأمین سرمایه از فروش سهام به مردم) و خاص (تأمین سرمایه منحصراً توسط مؤسسین). تعداد سهامدار: حداقل ۵ نفر در عام و ۳ نفر در خاص |
| شرکت با مسئولیت محدود (LLC) | مسئولیت شریک محدود به میزان سهم‌الشرکه اوست؛ سرمایه به سهام تقسیم نمی‌شود و به آن «سهم‌الشرکه» گفته می‌شود | نکته موضوع: فقط برای امور ذاتاً تجاری تشکیل می‌شود]. حداقل شرکا: ۲ نفر [. انتقال سهم‌الشرکه: نمی‌تواند به شکل اوراق تجاری (با نام یا بی‌نام) قابل انتقال باشد |
| شرکت تعاونی | برای رفع نیازمندی‌های مشترک و بهبود وضعیت اجتماعی و اقتصادی اعضا از طریق خودیاری و کمک متقابل تشکیل می‌شود | نکته موضوع: لزوماً ذاتاً تجاری نیست ویژگی خاص: هر عضو فارغ از تعداد سهم، یک رأی دارد . حداقل اعضا: اصولاً ۷ نفر |
| مؤسسه غیرتجاری | برای مقاصدی غیرتجاری مانند امور خیریه، علمی یا ادبی تشکیل می‌شود (اعم از اینکه قصد انتفاع داشته باشند یا خیر) | انواع: غیرانتفاعی (بدون تقسیم سود) و انتفاعی (با قصد جلب منافع و تقسیم آن بین اعضا) حداقل شرکا و سرمایه: ۲ مؤسس و ۱۰۰ هزار تومان [بازرس: انتخاب بازرس اجباری نیست [ |
| شرکت تضامنی | اگر دارایی شرکت برای تأدیه قروض کفایت نکند، هر یک از شرکا مسئول پرداخت تمام قروض شرکت هستند (شرکت پرریسک) | حداقل شرکا: ۲ نفر (شرط تشکیل و بقا). مسئولیت شرکا: شریک خارج شده، نسبت به دیون زمان شراکت، مسئولیت تضامنی دارد [ |
| شرکت نسبی | برای امور تجارتی بین چند نفر تشکیل می‌شود که مسئولیت هر یک از شرکا به نسبت سرمایه‌ای است که در شرکت گذاشته | قواعد حاکم: اصولاً قواعد شرکت تضامنی بر آن اعمال می‌شود |
| شرکت مختلط (سهامی/غیرسهامی) | شامل شرکای ضامن (مسئول کلیه قروض) و شرکای با مسئولیت محدود (مسئول تا میزان سرمایه خود) است | تفاوت سهامی و غیرسهامی: در مختلط سهامی، سهم شرکای با مسئولیت محدود، به‌جای سهم‌الشرکه، سهام است |
| شرکت عملی | شرکتی است که هویت تجاری و منسجم دارد، به تجارت اشتغال دارد و در قالب شرکت‌های مذکور در ماده ۲۰ قانون تجارت ثبت نشده است | ماهیت: فاقد شخصیت حقوقی است. احکام شرکت تضامنی صرفاً برای حفظ حقوق اشخاص ثالث در مورد آن جاری است |
۳. شخصیت حقوقی (گفتار سوم)
شخصیت حقوقی شامل دولت و نهادهای عمومی غیردولتی (در حقوق عمومی) و شرکت‌های تجاری، مؤسسات غیرتجاری و موقوفات (در حقوق خصوصی) است
- قلمرو شخصیت حقوقی: شخصیت حقوقی اصولاً دارای کلیه حقوق و تکالیفی است که قانون برای افراد قائل است
- اصل تخصصی بودن اهلیت: شخصیت حقوقی محدود به موضوعی است که برای آن تشکیل شده و در اساسنامه بیان شده است
- زمان ایجاد شخصیت حقوقی: شرکت‌ها با ثبت، شخصیت حقوقی پیدا می‌کنند
- آثار شخصیت حقوقی:
- حقوق و تعهدات مستقل: نمی‌توان بابت بدهی شریک، سرمایه شرکت را توقیف کرد (حتی اگر مسئولیت تضامنی داشت). همچنین، توقیف سهام شریکان بابت بدهی شرکت مجاز نیست
- نام مستقل
- اقامتگاه مستقل: اقامتگاه شخص حقوقی، محلی است که اداره شخص حقوقی در آنجا است
بخش دوم: تصمیم‌گیری در شرکت‌های تجاری (فصل دوم)
بخش اول: تأسیس و انتخاب نوع شرکت (شرکت سهامی خاص و با مسئولیت محدود)
۱. مقایسه انواع شرکت‌ها LLC در مقابل PJSC
انتخاب قالب شرکت بر اساس میزان ریسک، نیاز به جذب سرمایه عمومی و اعتبار تجاری مدنظر قرار می‌گیرد
| معیار | شرکت با مسئولیت محدود (LLC) | شرکت سهامی خاص (PJSC) |
| تعداد شرکا/سهامدار | حداقل ۲ شریک | حداقل ۳ سهامدار و حداقل ۳ عضو هیأت مدیره |
| سرمایه اولیه | توافقی، بدون نیاز به حداقل سرمایه مشخص | حداقل ۱,۰۰۰,۰۰۰ ریال [۱۵۳]. الزام به واریز حداقل ۳۵٪ سرمایه اولیه در حساب بانکی (به نام شرکت در شرف تأسیس) |
| انتقال مالکیت | دشوارتر؛ نیازمند مجوز شرکا | قابلیت نقل و انتقال آسان سهام |
| مالیات بر نقل و انتقال | اصولاً بدون مالیات اضافی (با موافقت شرکا) | ۴٪ مالیات بر ارزش اسمی سهام |
| تشریفات مدیریتی | ساده‌تر؛ مدیریت ساده و مناسب کسب‌وکارهای کوچک و خانوادگی | ساختار رسمی‌تر؛ نیاز به هیأت مدیره و بازرس |
| اعتبار تجاری | مناسب؛ ولی برخی بیان کرده اند ممکن است برای مناقصات بزرگ کمتر پذیرفته شود | بالاتر؛ مورد اعتماد بانک‌ها و مناسب مناقصات بزرگ |
۲. الزامات و چک‌لیست تأسیس شرکت سهامی خاص
مراحل تأسیس PJSC طبق منابع، بسیار رسمی و تشریفاتی است
- نام شرکت: ارائه ۵ نام پیشنهادی که حداقل ۳ سیلابی باشند (نام بعد از اتمام فرایند قابل تغییر است)
- سرمایه و سهام: تعیین نوع سهام (با نام، بی‌نام، ممتاز). تعیین تعداد سهام و مبلغ اسمی هر سهم. واریز حداقل ۳۵٪ سرمایه به حساب مسدود شده به نام «شرکت در شرف تأسیس
- مدیران و بازرسان: معرفی حداقل ۳ نفر به عنوان اعضای هیأت مدیره (رئیس، نایب رئیس، مدیرعامل). شماره همراه اعضای هیأت مدیره باید به نام خودشان باشد. حداقل ۱ بازرس اصلی و ۱ بازرس علی‌البدل تعیین شود
- وثیقه سهام: اعضای هیأت مدیره (به جز مدیرعامل) باید سهم وثیقه (حداقل ۱ سهم) داشته باشند
- مدارک و اطلاعات ضروری: تعیین کد پستی شرکت (با کاربری اداری-تجاری)، تعیین موضوع فعالیت (با دریافت مجوزهای لازم قبل از ثبت). ثبت نام دارندگان حق امضا در سامانه ثنا
۳. الزامات و رویه تأسیس شرکت با مسئولیت محدود
- سرمایه: آورده هر شریک به عنوان سهم‌الشرکه به صورت ریالی تعیین می‌گردد (مثلاً ۱۰۰,۰۰۰ ریال).
- افتتاح حساب: افتتاح حساب پس از اتمام فرایند تأسیس انجام می‌شود
- مدیریت: امکان تأسیس شرکت با تک مدیره وجود دارد
- مسیر ثبت: تأسیس LLC در شهرهای تعیین شده (مانند تهران، شیراز، مشهد) الزاماً از طریق پنجره واحد فیزیکی کسب و کار انجام می‌شود، اما در سایر شهرها از طریق اداره ثبت شرکت‌ها است
- مدارک امضا شده: اساسنامه، اظهارنامه، شرکت‌نامه و صورتجلسه مجمع عمومی موسسین باید توسط همه شرکا امضا شود
۴. تبدیل نوع شرکت
تبدیل شرکت با مسئولیت محدود به سهامی خاص، پیچیده‌تر است و نیازمند رعایت شرایط زیر است
- حداقل دو سال از تاریخ ثبت گذشته باشد
- دو ترازنامه تصویب شده وجود داشته باشد
- دارایی شرکت باید کاملاً پرداخت شده و (در صورت غیرنقدی بودن) توسط کارشناس رسمی ارزیابی شود
- شرکت نباید بدهی مالیاتی یا ممنوعیت قضایی داشته باشد
- باید حداقل ۳ سهامدار و ۲ بازرس داشته باشد
بخش دوم: ثبت تغییرات و تصمیم‌گیری‌های شرکت
قانون تجارت و لایحه اصلاحی آن، برخی تصمیمات را نیازمند ثبت و اعلام رسمی می‌داند
۱. تصمیمات نیازمند ثبت (بر اساس لایحه اصلاحی و قانون تجارت)
- انتخاب مدیران و بازرسان
- تصویب ترازنامه
- افزایش یا کاهش سرمایه و تغییرات اساسنامه
- انحلال شرکت و ختم تصفیه
- مشخصات و حدود اختیارات مدیرعامل
- تبدیل سهام بی‌نام به بانام و بالعکس
- ثبت شعبه و یا تغییر تابعیت
۲. تصمیمات بی‌نیاز از ثبت
تصمیماتی مانند حق‌الزحمه بازرس و مدیران، نقل و انتقال سهام در شرکت‌های سهامی، پاداش هیأت مدیره، تقسیم سود و عزل مدیران، نیازی به ثبت رسمی ندارند
۳. صلاحیت مراجع تصمیم‌گیری
| مرجع تصمیم‌گیری | نمونه صلاحیت‌ها |
| مجمع عمومی فوق‌العاده (EGA) | کاهش/افزایش سرمایه، تغییر اساسنامه، تغییر نام، الحاق/تغییر موضوع فعالیت، انحلال |
| مجمع عمومی عادی (OGA) | انتخاب مدیران و بازرسان، تصویب صورت‌های مالی، تقسیم سود، تعیین روزنامه کثیرالانتشار |
| هیأت مدیره | تعیین سمت مدیران، تعیین دارندگان حق امضا، تعیین حدود اختیارات مدیرعامل، تغییر نشانی |
۴. نکات عملی ثبت تغییرات
- تشریفات آگهی دعوت: در صورت عدم تحقق نصاب قانونی در نوبت اول، باید آگهی دعوت نوبت دوم (با تاریخ و ساعت جدید) منتشر شود . انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشار الزامی است
- ثبت نقل و انتقال سهام (در PJSC): اگرچه خود نقل و انتقال نیازی به ثبت ندارد، اما برای انجام آن، ارائه اصل مفاصاحساب مالیاتی الزامی است
- افزایش سرمایه: نیازمند نامه بانک (در صورت افزایش نقدی)، لیست مطالبات حال شده یا گزارش کارشناس رسمی (در صورت افزایش غیرنقدی) و اصل اظهارنامه است
- مجازات عدم ثبت: عدم اعلام مطالبی که طبق قانون باید به مرجع ثبت شرکت‌ها اعلام شود، یا اعلام خلاف واقع، مجازات حبس تأدیبی (از ۳ ماه تا ۲ سال) یا جزای نقدی دارد
دیدگاهتان را بنویسید