حقوق مالکیت فکری

حقوق مالکیت فکری و قراردادهای تجاری‌سازی

الف. کلیات مالکیت فکری

حقوق مالکیت فکری وظیفه حمایت از دارایی‌های نوظهور و نامشهود را بر عهده دارد.

1. تعریف: حق انحصاری و موقت پدیدآورنده نسبت به بهره‌برداری اقتصادی از اثر فکری غیرمادی است.
2. حقوق معنوی: حقوق معنوی پدیدآورنده (مانند استناد اثر به پدیدآورنده) برخلاف حقوق مادی که موقت هستند، دائمی است
3. جنبه سرزمینی: حمایت از حق اختراع و مالکیت صنعتی ثبت محور و دارای جنبه سرزمینی است. اگر اختراعی فقط در خارج از ایران ثبت شده باشد، استفاده از آن در ایران منع قانونی ندارد.

ب. اسرار تجاری و قرارداد محرمانگی (NDA)

اسرار تجاری شامل اطلاعاتی است که موجب مزیت رقابتی صاحب کسب و کار می‌شود و تمایل به افشای آن ندارد

• تفاوت با اختراع: حمایت از اختراع مستلزم افشای آن است، در حالی که اسرار تجاری در صورتی حمایت می‌شوند که افشا نشده و در دسترس عموم قرار نداشته باشد.
• شرایط حمایت قانونی (ق. تجارت الکترونیکی): طبق ماده 65 قانون تجارت الکترونیکی، اطلاعات در صورتی اسرار تجاری محسوب و حمایت می‌شوند که هر سه شرط زیر را توأمان داشته باشند
  1. به طور مستقل دارای ارزش اقتصادی باشند
  2. در دسترس عموم قرار نداشته باشند.
  3. تلاش‌های معقولانه‌ای برای حفظ و حراست از آن‌ها انجام شده باشد
• قرارداد NDA: به دلیل محدودیت قلمرو حمایت قانونی و دشواری اثبات نقض، انعقاد قرارداد محرمانگی برای محافظت از کلیه اطلاعات ارزشمند ضروری است
• تعهدات اصلی: پذیرنده متعهد به حفظ اسرار، عدم استفاده برای خود یا دیگران، و استرداد یا نابودی تمام مستندات در هنگام خاتمه همکاری است. این تعهد مستقل و الزم الوفاء است، حتی پس از خاتمه همکاری.

ج. قرارداد عدم رقابت (Non-Compete)

• هدف: حمایت از کسب و کار در قبال رقابت غیرمنصفانه توسط شرکا، مدیران یا کارکنان سابق.
• محدودیت زمانی و مکانی: برخلاف قرارداد محرمانگی، قرارداد عدم رقابت اصولاً باید موقتی و محدود باشد (مثلاً یک سال پس از پایان قرارداد). در غیر این صورت ممکن است به دلیل سلب حق آزادی اشتغال، باطل تلقی شود (ماده 959 و 960 قانون مدنی).
• نکات تنظیم: باید قلمرو، موضوع و مدت متعارف تعیین گردد. همچنین بهتر است شروطی در خصوص “عدم ترغیب“ (Non-Solicitation) کارکنان شرکت توسط متعهد درج شود.

د. قرارداد لیسانس (اجازه بهره‌برداری) و انتقال فناوری

• ثبت لیسانس: قرارداد اجازه بهره‌برداری (لیسانس) از مال فکری باید در اداره مالکیت صنعتی ثبت و آگهی شود؛ در غیر این صورت نسبت به اشخاص ثالث قابل استناد نیست (ماده 50 قانون ثبت اختراعات)
• جزئیات لیسانس: باید انحصاری یا غیرانحصاری بودن، مدت و قلمرو مکانی لیسانس شفاف گردد. همچنین باید مشخص شود که آیا گیرنده مجوز، صرفاً حق استفاده دارد یا تکلیف نیز دارد (برای جلوگیری از حبس شدن مال فکری.
• انتقال فناوری: انتقال فناوری ممکن است شامل دانش فنی ثبت نشده یا منقضی شده باشد. انتقال فناوری مؤثر نیازمند بومی‌سازی دانش، آموزش کارکنان و استفاده از مشاور مجرب در زمینه فناوری است.
• نمونه قرارداد رسمی: قرارداد انتقال فناوری سازمان برنامه و بودجه شامل بخش‌های موافقت‌نامه، پیوست‌ها، شرایط عمومی و خصوصی است که بر تعهد واگذارنده به مصون و بری‌الذمه داشتن گیرنده در مقابل دعاوی نقض حق اختراع توسط اشخاص ثالث تأکید دارد. همچنین تعهد گیرنده به عدم افشای اطلاعات محرمانه تا مدت تعیین شده در شرایط خصوصی الزامی است.

۴. اسرار تجارتی (Trade Secrets) و قرارداد محرمانگی (NDA)

الف) اسرار تجارتی :

• هرگونه اطلاعات (فنی، مالی، تجاری، الگوها، فرمول‌ها، فهرست مشتریان، روش‌های انجام تجارت و…) که ارزش اقتصادی داشته باشد، عمومی نباشد و مالک آن تدابیر معقولی برای حفظ محرمانگی آن ترتیب داده باشد
• مدت حمایت: تا زمانی که اطلاعات افشا نشده باشد، ادامه دارد.
• نقض اسرار: تحصیل یا افشای اسرار تجارتی در محیط الکترونیکی به قصد رقابت یا منفعت، جرم محسوب می‌شود و مجازات حبس (تا ۲ سال) و جزای نقدی دارد

ب) قرارداد محرمانگی (NDA)

• نکات مهم: باید در قالب قرارداد باشد، موضوع تعهد باید وسیع گرفته شود

تعهدات اصلی: علاوه بر عدم افشا، باید شامل عدم استفاده شخصی از اطلاعات، عدم رقابت، و استرداد و نابودسازی اطلاعات پس از خاتمه قرارداد باشد