قراردادهای سرمایه‌گذاری خطرپذیر (Venture Capital Contracts)

قراردادهای سرمایه‌گذاری خطرپذیر (VC) دارای رویکرد و مبانی متفاوتی نسبت به قراردادهای سنتی هستند.

الف. رویکرد و مبانی قراردادهای VC

رویکرد در این قراردادها بر موفقیت کسب و کار متمرکز است. از جمله مبانی سازنده این قراردادها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عدم وجود ضمانت اجرا در فرض شکست کسب و کار. این قراردادها برخلاف قرارداد اعطای تسهیلات بانکی (که محوریت آن اخذ تضمین جهت استرداد اصل سرمایه یا اخذ تضمین پرداخت سود مورد انتظار است)، بر این مبنا نیستند.
حفظ آزادی عمل کارآفرینان و ضرورت حفظ خلاقیت.
پذیرش ضریب بالای شکست و ضریب بالای تغییر مسیر تجاری (Pivot).
عدم اهمیت ایجاد ضرر توسط وام‌گیرنده (در مقایسه با وام بانکی).

قراردادها دارای سه وجه سه‌گانه هستند: رویکرد قرارداد (مانند قرارداد اعطای تسهیلات بانکی)، ساختار قرارداد (مانند عقد بیع) و مفاد قرارداد (خروجی نهایی شامل تعهدات، موضوع، مدت و غیره).

ب. ساختار و انواع قراردادهای VC

در عمل، یک قرارداد سرمایه‌گذاری خطرپذیر اغلب شامل ترکیبی از سه نوع قرارداد اصلی است:

قرارداد سرمایه‌گذاری (IA: Investment Agreement).
قرارداد تعیین روابط سهامداری (SHA: Shareholders Agreement).
قرارداد خرید سهام (SPA: Share Purchase Agreement).

نکته قابل توجه این است که گاهی به صورت مسامحی از SHA به جای IA و SHA استفاده می‌شود.

ج. روش‌های ورود سرمایه به شرکت

ورود سرمایه به شرکت پس از انعقاد قرارداد سرمایه‌گذاری از دو طریق ممکن است:

۱. انتشار سهام جدید (صدور سهام جدید)

در این روش، درصد سهام تمام سهامداران سابق به میزان مشخصی کاهش می‌یابد و دقیقاً به همان میزان، سهام به سرمایه‌گذار منتقل می‌شود. همچنین، تمام مبالغ سرمایه جدید به حساب شرکت واریز می‌شود.

مشکلات این ساختار عبارتند از:

پیچیده بودن محاسبات (به خصوص در فرضی که قیمت اسمی و قیمت واقعی سهام متفاوت باشد که نیاز به تصمیم‌گیری بر اساس ماده 160 لایحه اصلاحی قانون تجارت در خصوص نحوه استفاده از اضافه ارزش سهام است).
زمان‌بر بودن روند اجرای افزایش سرمایه.
تفاوت فاحش قیمت اسمی و قیمت واقعی سهام.

۲. نقل و انتقال سهام

در این روش، به جای انتشار سهام جدید، همان میزان سهام توافق‌شده، از سهامداران سابق به سرمایه‌گذار جدید منتقل می‌شود.

ایراد وارده به این روش: ایراد این روش این است که در حالت عادی، سرمایه‌گذار مبلغ سرمایه را عملاً به حساب سهامداران واریز می‌کند، نه به حساب شرکت.

پاسخ و راهکار رفع ایراد: برای رفع این مشکل، به صورت همزمان، قراردادی میان همه سهامداران و سرمایه‌گذار منعقد می‌شود که به موجب آن:

تمام سهامداران متعهد می‌شوند مبلغ دریافتی از سرمایه‌گذار بابت انتقال سهام را به شرکت قرض بدهند (به نیابت از سهامدارانی که سهام خود را منتقل کرده‌اند)
صورتجلسه افزایش سرمایه از محل مطالبات حال شده سهامداران امضا خواهد شد.

نتیجه این راهکار: سرمایه‌گذار تمام سرمایه را به حساب شرکت واریز می‌کند.

د. تمایز قرارداد تعیین روابط سهامداری (SHA) از اساسنامه شرکت

در موارد تعارض بین SHA و اساسنامه شرکت، باید بین نگاه عمل‌گرایانه (رویه اداره ثبت شرکت‌ها و محاکم دادگستری) و تئوری محض حقوقی تفاوت قائل شد.

ویژگی	اساسنامه (Articles of Association)	قرارداد تعیین روابط سهامداری (SHA)
منبع حقوقی	نشأت گرفته از نظام حقوق شرکت‌ها است.	نشأت گرفته از نظام حقوق قراردادها است.
محوریت	محوریت آن شرکت است.	محوریت آن حقوق سهامداران و روابط آن‌ها است.
تعریف	طرح اساسنامه باید حاوی مطالب قانونی مانند نام، موضوع، مدت، مبلغ سرمایه، تعداد سهام با نام و بی‌نام، نحوه انتقال سهام، شرایط افزایش و کاهش سرمایه، طرز انتخاب مدیران و وظایف آن‌ها باشد.	در واقع توافقی است که اطراف، با وجود اینکه همگی عضو یک شرکت هستند، بر امور مربوط به شرکتشان توافق می‌کنند.

راه حل جلوگیری از تعارض: بهترین راه برای جلوگیری از تعارض میان SHA و اساسنامه، درج راه حل اجرایی کردن شروط SHA در اساسنامه است.

مثال اجرای شروط SHA در اساسنامه: اگر در SHA توافق شود که شخص A حق انتخاب یک عضو از سه عضو هیئت مدیره را دارد، حتی اگر درصد سهام وی کمتر از آرای لازم باشد، برای اجرایی کردن این شرط می‌توان در اساسنامه شرکت سهام ممتازی به سهم A اعطا کرد با این امتیاز که تعداد آرای سهام A چهار برابر در نظر گرفته شود تا تعداد آرای لازم (26 سهم از 100 سهم) را برای انتخاب یک عضو داشته باشد