موارد مجاز و غیرمجازِ استفاده از هوش مصنوعی در داوری

موارد مجاز و غیرمجازِ استفاده از هوش مصنوعی در داوری مطابق Guideline on the Use of AI in Arbitration CIArb, 2025

✅ موارد مجاز (قابل استفاده با رعایت الزامات و افشای صریح)

1. 🔎 «تحقیق حقوقی و استنتاج اولیه» — استفاده از ابزارهای AI برای جستجوی منبع، جمع‌بندی رأی/ماده قانونی و پیشنهاد ساختارِ استدلال؛ اما نتایج باید توسط وکیل انسان بازبینی شود.

2. 📄 «مرور و طبقه‌بندی اسناد — کمک در یافتن اسناد مرتبط، طبقه‌بندی، برچسب‌گذاری و استخراج داده‌‌های کلیدی تحت نظارت انسان.

3. 📝 «پیشنویس‌های متنیِ کنترل‌شده» — تهیه پیش‌نویس‌ خطبه‌ها، لوایح یا خلاصه‌ها توسط AI مجاز است مشروط بر اینکه نویسندهٔ انسانی مسؤولیت محتوای نهایی را بپذیرد.

4. 🗣️ «رونوشت، ترجمه و بازنویسی» — تولید ماشین‌محور رونوشت شنوایی‌ها، ترجمه متون و بازنویسی واضـح‌سازی جملات؛ با بررسی کیفیت و اطمینان از محرمانگی.

5. 📊 «تحلیل داده‌ها و چارت‌سازی» — تحلیل آماری مدارک، شناسایی الگوها و تهیه نمودارها برای کمک به استدلال‌ طرف‌ها؛ نتایج باید قابل توضیح و قابل ممیزی باشد.

> شرط مشترک برای همه موارد مجاز: افشا و توافق طرفین یا صدور «دستور رویه‌ای» از سوی هیأت داوری، تضمین حفاظت داده‌ها، و فراهم‌سازی دسترسی به شرح عملکرد/منبع داده و مکانیزم بازبینی انسانی.

⛔ موارد غیرمجاز (صریحاً ممنوع یا قویاً نامناسب)

1. 🧠 واگذاری تصمیم‌گیری موقت یا نهایی به AI — استفاده از AI برای صدور رأی یا جایگزینی تصمیم انسانی غیرمجاز یا به‌شدت مردود است. (داوری نباید به‌طور خودکار به ماشین «تفویض تصمیم‌» شود).

2. 🕵️‍♂️ «پنهان‌کاریِ به‌کارگیری AI» — استفاده از ابزارهای AI بدون افشا به طرف مقابل یا هیأت داوری ممنوع است در صورتی که نتیجه بر حقوق یا شیوه ارائه‌ی دلیل اثر می‌گذارد.

3. 🔥 «تولیدِ مدارک ساختگی / deepfakes» — خلق شواهد جعلی، تغییر محتوای ضبط‌ها یا تصویرسازی تقلبی به‌طور قاطع غیرمجاز و مجازات‌پذیر است.

4. 🔓 «ارسال داده‌های محرمانه به AIهای عمومیِ غیرامن» — بارگذاری اطلاعات محرمانه یا تحتِ پوششِ وکیل–موکل در سرویس‌های عمومی بدون تضمین‌های حفاظتی و رضایت‌نامه صریح ممنوع است.

5. 🧩 «عدم امکان ممیزی / جعبه سیاه» — استفاده از ابزارهایی که خروجی‌‌شان غیرقابل‌توضیح، غیرقابل‌ممیزی یا بدون سوابق ورودی/خروجی است، مخصوصاً وقتی نتایج در پرونده وارد می‌شود، قویاً نامطلوب است.

⚖️ موارد «شرطی / نیازمند کنترل قضایی‌ـ‌رویـه‌ای»

1. 🛠️ «پیش‌بینی نتایج پرونده» — مجاز برای تحلیل ریسک و آماده‌سازی، ولی استفادهٔ یک‌جانبه و ارائهٔ پیش‌بینی به دادگاه/داور بدون افشا و تبیین روش‌شناسی خطرناک است.

2. 🧾 «کمک در نگارش رأی‌نامه (drafting awards)» — مجاز به‌شرط اینکه داور انسانی مسئول کلیه استدلال‌ها و امضای نهایی را بر عهده گیرد و سوابق ماهیتیِ منابع AI محفوظ بماند. هرگونه «نوشتن کامل رأی توسط AI» باید با احتیاط و ترجیحاً منع شود.

🧭 «نکات عملیِ الزامی »

🔔 اعلام به موقع: قبل از به‌کارگیری AI، افشا و توافق کتبی یا صدور دستور رویه‌ای توسط هیأت داوری.

🔍 شفافیت فنی: اعلام نوع ابزار، نسخه، تنظیمات، داده‌های آموزشیِ کلی (در دسترس اگر ممکن است) و امکان ممیزی خروجی‌ها.

🔐 حفاظت داده: ممیزی امنیتیِ سرویس و قراردادن داده‌های حساس فقط در محیط‌های مورد تأیید.

👩‍⚖️ مسئولیت‌پذیری: همیشه یک انسان (وکیل یا داور) مسئول نهایی کیفیت و صحت مخرجات باشد.