نحوه ابطال اسناد صادر شده بر مبنا مواد 147 و 148 قانون ثبت
۱. تاریخچه و هدف از تصویب مواد ۱۴۷ و ۱۴۸
* فلسفه وضع: این مواد برای تعیین تکلیف املاکی تصویب شدند که به صورت عادی (سند غیر رسمی) انتقال یافته بودند یا بر روی زمین‌هایی که به واسطه موانع قانونی، امکان صدور سند رسمی برای آن‌ها میسر نبود، احداث بنا شده بود .
* سیر تحول: این مواد اولین بار در سال ۱۳۵۱ تصویب و بعدها در سال‌های ۱۳۶۵ و ۱۳۷۰ اصلاح و تمدید شدند . هدف نهایی، نظم بخشیدن به وضعیت ثبتی اراضی و ساختمان‌های فاقد سند رسمی بود که به دلیل مهاجرت‌ها، جنگ و عدم رعایت تشریفات ثبتی به صورت غیرقانونی تفکیک یا ساخته شده بودند .
۲. قلمرو و شرایط صدور سند (اصلاحی ۱۳۷۰)
* محدوده زمانی: این قانون برای ساختمان‌هایی که تا تاریخ ۱۳۷۰/۱/۱ بر روی زمین‌ها ایجاد شده و همچنین اراضی کشاورزی و نسق‌های زراعی و باغاتی که تا این تاریخ خریداری شده بودند، کاربرد داشت .
* مرجع رسیدگی: رسیدگی به این درخواست‌ها در صلاحیت هیئت‌های حل اختلاف ثبتی (مرکب از قضات و مسئولین ثبتی) است .
* مراحل اجرایی:
1. الزام به انتشار آگهی توسط ادارات ثبت.
2. ارائه تقاضانامه و ثبت آن در دفتر اندیکاتور .
3. احراز تصرفات مالکانه و بلامنازع توسط کارشناس منتخب هیئت.
4. تشکیل پرونده ثبتی و انجام عملیات تحدید حدود .
5. صدور رأی هیئت مبنی بر تایید مالکیت و در نهایت صدور سند مالکیت .
۳. موارد خاص در ماده ۱۴۸
* اراضی موقوفه: در مورد املاکی که عرصه آن‌ها وقف است و در آن‌ها احداث بنا شده، هیئت با موافقت متولی و اداره اوقاف، نسبت به تعیین اجرت‌الزمین و صدور سند مالکیت اعیان اقدام می‌کند .
* اراضی دولت و شهرداری: در مواردی که ملک متعلق به دولت یا شهرداری باشد، هیئت نماینده مؤسسه مربوطه را دعوت کرده و در صورت احراز شرایط، رأی به نفع متقاضی صادر می‌شود .
۴. ابطال سند مالکیت صادر شده بر مبنای مواد ۱۴۷ و ۱۴۸
این اسناد برخلاف اسناد عادی، به صورت فوق‌العاده صادر می‌شوند و به همین دلیل احتمال بروز اشتباه یا سوءاستفاده در آن‌ها زیاد است .
* ارکان دعوای ابطال:
1. احراز اینکه خوانده به صورت غیرقانونی ملک دیگری را به نام خود ثبت کرده است .
2. خواهان نباید سابقاً نسبت به ثبت ملک اعتراض کرده باشد (در صورت اعتراض قبلی، مسیر حقوقی متفاوت است) .
* دلایل ابطال:
* صدور سند بر اساس اسناد غیرواقعی یا جعلی .
* عدم انطباق سند با ملک متنازع‌فیه یا اشتباه در احراز تصرفات .
* اثبات مالکیت خواهان بر اساس اسناد مقدم یا سوابق ثبتی معتبر .
* مرجع صالح: دادگاه حقوقی محل وقوع ملک، مرجع رسیدگی به دعوای ابطال این اسناد است.
* مهلت اعتراض:
* به طور کلی معترض باید ظرف دو ماه از تاریخ انتشار اولین آگهی، اعتراض خود را به اداره ثبت تسلیم و ظرف یک ماه بعد، دادخواست خود را به دادگاه تقدیم کند .
* نکته مهم: بر اساس قسمت آخر بند ۶ ماده ۱۴۷، صدور سند مالکیت جدید مانع مراجعه متضرر به دادگاه نخواهد بود؛ بنابراین حتی پس از انقضای مهلت‌های مذکور، ذینفع می‌تواند هر زمان که بخواهد با اثبات حقانیت خود، ابطال سند را از دادگاه بخواهد .
* هزینه دادرسی: دعوای ابطال سند مالکیت، دعوای مالی غیرمنقول محسوب شده و هزینه دادرسی آن بر اساس ارزش منطقه‌ای ملک محاسبه می‌شود .* وضعیت خلع ید: تا زمانی که سند صادر شده بر اساس این مواد ابطال نشود، دعوای خلع ید علیه دارنده سند مسموع نیست، زیرا دولت فقط کسی را که ملک به نام او ثبت شده مالک می‌شناسد .
* تفاوت با ابطال آرای هیئت: در این زمینه دو نظر وجود دارد برخی معتقدند صرف درخواست ابطال سند کافی است و نیازی به درخواست ابطال رأی هیئت حل اختلاف به صورت جداگانه نیست، زیرا ابطال سند لزوماً متضمن ابطال رأی مبنای آن نیز هست لکن برای جلوگیری از عدم استماع طرح هردو دعوا به صورت همزمان و خوانده قراردادن اداره ثبت بهتر است.
* جعل در مبنای صدور: اگر ادعا شود مبنای صدور سند (مانند مبایعه‌نامه ارائه شده به هیئت) جعلی بوده، دادگاه باید ابتدا به ادعای جعل رسیدگی کرده و در صورت اثبات، حکم به ابطال سند صادر کند .
دیدگاهتان را بنویسید